{"id":6940,"date":"2026-09-02T19:02:30","date_gmt":"2026-09-02T22:02:30","guid":{"rendered":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/?p=6940"},"modified":"2026-09-03T11:17:55","modified_gmt":"2026-09-03T14:17:55","slug":"o-que-e-analise-de-energia-liquida","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/2026\/09\/02\/o-que-e-analise-de-energia-liquida\/","title":{"rendered":"An\u00e1lise de Energia L\u00edquida (AEL) e sua import\u00e2ncia na transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Compreender a energia \u00e9 um desafio fascinante. N\u00e3o podemos v\u00ea-la nem toc\u00e1-la diretamente sem nos queimarmos; contudo, quase nenhum dos confortos, infraestruturas ou institui\u00e7\u00f5es da sociedade moderna existiria sem ela. \u00c0 medida que a urg\u00eancia da mitiga\u00e7\u00e3o das <a href=\"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/publicacao\/impactos-das-mudancas-climaticas-na-densidade-de-potencia-eolica-offshore-no-brasil-uma-avaliacao-baseada-em-um-ensemble-multimodelo-do-cmip6-com-correcao-de-vies\/\" target=\"_blank\" data-type=\"link\" data-id=\"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/publicacao\/impactos-das-mudancas-climaticas-na-densidade-de-potencia-eolica-offshore-no-brasil-uma-avaliacao-baseada-em-um-ensemble-multimodelo-do-cmip6-com-correcao-de-vies\/\" rel=\"noreferrer noopener\">mudan\u00e7as clim\u00e1ticas<\/a> exige transforma\u00e7\u00f5es profundas nos sistemas energ\u00e9ticos globais, compreender o papel f\u00edsico e biof\u00edsico da energia torna-se uma tarefa cr\u00edtica para o planejamento energ\u00e9tico.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No entanto, a transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica n\u00e3o afeta apenas a produ\u00e7\u00e3o bruta de energia: ela afeta diretamente a <strong>energia dispon\u00edvel para sustentar toda a atividade econ\u00f4mica<\/strong> \u2014 isto \u00e9, a energia que sobra ap\u00f3s o pr\u00f3prio setor energ\u00e9tico ter realizado o trabalho de extrair, converter e entregar a energia em formas utiliz\u00e1veis. A essa quantidade crucial d\u00e1-se o nome de <strong>Energia L\u00edquida<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A <strong>An\u00e1lise de Energia L\u00edquida (AEL)<\/strong>, ou <em>Net Energy Analysis (NEA)<\/em> em ingl\u00eas, \u00e9 o conjunto de ferramentas e metodologias desenvolvido para examinar essa energia excedente e suas implica\u00e7\u00f5es para a sociedade.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>1. Energia, energia l\u00edquida e por que o \u00abL\u00edquido\u00bb importa<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>A energia como pr\u00e9-condi\u00e7\u00e3o societal<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Em termos f\u00edsicos elementares, a energia \u00e9 definida como a capacidade de realizar trabalho (for\u00e7a multiplicada pela dist\u00e2ncia). Para a an\u00e1lise societal e o planejamento energ\u00e9tico, a energia \u00e9 o que permite a transforma\u00e7\u00e3o organizada da mat\u00e9ria: mover materiais, manter infraestruturas, operar institui\u00e7\u00f5es e resolver problemas. Ela \u00e9 o vetor que permite \u00e0s sociedades adicionar complexidade por meio de maior especializa\u00e7\u00e3o e coordena\u00e7\u00e3o.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A Era Industrial s\u00f3 foi poss\u00edvel porque as sociedades ganharam acesso a recursos energ\u00e9ticos altamente concentrados e port\u00e1teis (carv\u00e3o, petr\u00f3leo e g\u00e1s natural), que multiplicaram exponencialmente o trabalho mec\u00e2nico humano. Foi essa elevada densidade de pot\u00eancia que permitiu moldar o ambiente e construir os chamados <strong>\u00abquatro pilares da civiliza\u00e7\u00e3o moderna\u00bb<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Am\u00f4nia<\/strong> (base para fertilizantes agr\u00edcolas);<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Cimento<\/strong> (base da infraestrutura urbana);<\/li>\n\n\n\n<li><strong>A\u00e7o<\/strong> (estrutura da ind\u00fastria e transporte);<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pl\u00e1sticos<\/strong> (material b\u00e1sico da economia de consumo).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>A cr\u00edtica \u00e0 economia neocl\u00e1ssica<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Contudo, a energia n\u00e3o \u00e9 gratuita: \u00e9 preciso gastar energia para obter energia. Em modelos econ\u00f4micos neocl\u00e1ssicos padr\u00e3o, a produ\u00e7\u00e3o \u00e9 frequentemente tratada apenas como fun\u00e7\u00e3o do capital e do trabalho, reduzindo a energia a um mero insumo intermedi\u00e1rio substitu\u00edvel.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A perspectiva da AEL inverte essa l\u00f3gica e resume a centralidade biof\u00edsica da energia com uma frase marcante de Keen et al. (2019):<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u00abO trabalho sem energia \u00e9 um cad\u00e1ver, enquanto o capital sem energia \u00e9 uma escultura.\u00bb<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A energia deve, portanto, ser reconhecida como uma <strong>pr\u00e9-condi\u00e7\u00e3o societal fundamental<\/strong> para a exist\u00eancia de qualquer atividade econ\u00f4mica.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>2. Os est\u00e1gios da cadeia energ\u00e9tica e a qualidade da energia<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Para evitar confus\u00f5es comuns em debates sobre a transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica, a AEL estabelece distin\u00e7\u00f5es rigorosas entre os diferentes est\u00e1gios em que a energia \u00e9 medida:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Energia Prim\u00e1ria:<\/strong> \u00c9 a energia tal como \u00e9 encontrada ou extra\u00edda da natureza no seu estado bruto (ex.: petr\u00f3leo bruto no po\u00e7o, g\u00e1s natural bruto, radia\u00e7\u00e3o solar incidindo no painel, energia cin\u00e9tica do vento).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Energia Final:<\/strong> \u00c9 o vetor energ\u00e9tico entregue aos usu\u00e1rios finais no ponto de uso (ex.: gasolina na bomba do posto, eletricidade na tomada residencial, calor no trocador de calor urbano).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Energia \u00datil:<\/strong> \u00c9 a quantidade de energia que realmente executa o servi\u00e7o desejado ap\u00f3s considerar as perdas de convers\u00e3o do equipamento (ex.: a tra\u00e7\u00e3o nas rodas do carro, o calor na temperatura desejada no forno, a ilumina\u00e7\u00e3o fornecida por uma l\u00e2mpada).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Al\u00e9m disso, a AEL enfatiza a <strong>qualidade da energia (ou exergia)<\/strong>: um Joule de eletricidade \u00e9 mais vers\u00e1til e possui maior capacidade de realizar trabalho do que um Joule de calor de baixa temperatura.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><tbody><tr><td><strong>ENERGIA PRIM\u00c1RIA<\/strong><\/td><td><strong>ENERGIA FINAL <\/strong><\/td><td> <strong>ENERGIA \u00daTIL<\/strong><\/td><\/tr><tr><td>Ex: Luz solar, Petr\u00f3leo bruto<\/td><td>Ex: Eletricidade na tomada<\/td><td>Ilumina\u00e7\u00e3o, Tra\u00e7\u00e3o no ve\u00edculo<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>3. A matem\u00e1tica da energia l\u00edquida e da fam\u00edlia EROI<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A formula\u00e7\u00e3o matem\u00e1tica b\u00e1sica da AEL parte do balan\u00e7o entre a energia obtida e a energia gasta para obt\u00ea-la:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><em>$$\\text{Energia L\u00edquida (NE)} = E_{\\text{ret}} &#8211; E_{\\text{req}}$$<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Onde $E_{\\text{ret}}$ \u00e9 a energia retornada pelo processo e $E_{\\text{req}}$ \u00e9 a energia requerida para operar o processo. Essa rela\u00e7\u00e3o tamb\u00e9m \u00e9 expressa em forma de taxa adimensional pela m\u00e9trica <strong>EROI<\/strong> (<em>Energy Return on Investment<\/em> ou Retorno Energ\u00e9tico sobre o Investimento):<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><em>$$\\text{EROI} = \\frac{E_{\\text{ret}}}{E_{\\text{req}}}$$<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Reorganizando as equa\u00e7\u00f5es, a energia l\u00edquida em fun\u00e7\u00e3o do EROI torna-se:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-center wp-block-paragraph\"><em>$$\\text{NE} = E_{\\text{ret}} \\times \\left(1 &#8211; \\frac{1}{\\text{EROI}}\\right)$$<\/em><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Tr\u00eas esclarecimentos fundamentais:<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Energia L\u00edquida vs. EROI:<\/strong> A Energia L\u00edquida \u00e9 um <em>excedente absoluto<\/em> em volume, enquanto o EROI \u00e9 um <em>retorno relativo<\/em> (efici\u00eancia). Uma tecnologia pode ter um EROI alt\u00edssimo, mas fornecer pouca energia l\u00edquida total se for implantada em escala reduzida; inversamente, um EROI moderado operado em escala gigantesca pode fornecer um volume vital de energia l\u00edquida para a sociedade.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Est\u00e1tico vs. Din\u00e2mico:<\/strong> O EROI pode ser medido estaticamente (ao longo de todo o ciclo de vida) ou dinamicamente (fluxos instant\u00e2neos de pot\u00eancia ao longo do tempo). Na transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica, o EROI din\u00e2mico \u00e9 essencial para capturar o \u00abinvestimento energ\u00e9tico inicial\u00bb necess\u00e1rio para construir novas infraestruturas antes que elas comecem a gerar energia.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Fronteiras do Sistema:<\/strong> A energia necess\u00e1ria ($E_{\\text{req}}$) pode incluir apenas combust\u00edvel e eletricidade diretos ou estender-se \u00e0 energia indireta incorporada nos materiais (a\u00e7o, cimento, minerais), bens de capital e cadeias de suprimento a montante (<em>upstream<\/em>).<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>4. A evolu\u00e7\u00e3o hist\u00f3rica da AEL:<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A An\u00e1lise de Energia L\u00edquida emergiu na d\u00e9cada de 1970 durante a primeira grande crise do petr\u00f3leo, registrando seu marco fundador no volume especial da revista <em>Energy Policy<\/em> em 1975. Desde ent\u00e3o, o campo passou por tr\u00eas ondas de consolida\u00e7\u00e3o:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-accent-6-background-color has-background\"><thead><tr><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">  <strong>Onda<\/strong>   <\/th><th>  <strong>Per\u00edodo<\/strong><\/th><th><strong>Caracter\u00edsticas e Avan\u00e7os Metodol\u00f3gicos<\/strong><\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Onda 1         <\/td><td>Anos 1980<\/td><td><strong>Consolida\u00e7\u00e3o:<\/strong> <br>Uso de matrizes de Insumo-Produto (IP) para rastrear custos energ\u00e9ticos indiretos (Bullard et al.) e articula\u00e7\u00e3o do EROI associado \u00e0 qualidade dos recursos e impactos societ\u00e1rios (Hall, Cleveland et al.)<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Onda 2   <\/td><td>Anos 2000<\/td><td><strong>Expans\u00e3o e Pluralismo:<\/strong> <br>Aplica\u00e7\u00e3o a combust\u00edveis n\u00e3o convencionais (<em>shale gas<\/em>, areias betuminosas) e fontes renov\u00e1veis; integra\u00e7\u00e3o de m\u00e9todos de An\u00e1lise do Ciclo de Vida (ACV); edi\u00e7\u00e3o especial da <em>Sustainability<\/em> em 2011<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Onda 3<\/td><td>Meados de 2010 em diante<\/td><td><strong>Integra\u00e7\u00e3o Sist\u00eamica e Din\u00e2mica:<\/strong> <br>Foco na transi\u00e7\u00e3o para fontes renov\u00e1veis, sistemas el\u00e9tricos complexos e na relev\u00e2ncia dos est\u00e1gios final e \u00fatil. Introdu\u00e7\u00e3o do EROI din\u00e2mico e integra\u00e7\u00e3o com modelos macroecon\u00f4micos ecol\u00f3gicos e Modelos de Avalia\u00e7\u00e3o Integrada (IAMs).<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ado\u00e7\u00e3o institucional hist\u00f3rica e desafios<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Embora leis federais nos EUA durante as d\u00e9cadas de 1970 e 1980 tivessem exigido o uso da AEL em pesquisas governamentais, relat\u00f3rios do <em>General Accounting Office<\/em> (GAO) apontaram que \u00f3rg\u00e3os governamentais preferiram manter a an\u00e1lise financeira tradicional, alegando complexidade metodol\u00f3gica. Exce\u00e7\u00f5es de ado\u00e7\u00e3o rotineira incluem estudos de biocombust\u00edveis pelo Departamento de Agricultura dos EUA (USDA), diretrizes da Ag\u00eancia Internacional de Energia (AIE\/IEA) para pain\u00e9is fotovoltaicos e relat\u00f3rios da Ag\u00eancia Internacional de Energia At\u00f4mica (AIEA\/IAEA).<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>5. Por que a AEL \u00e9 mais \u00fatil do que nunca no planejamento energ\u00e9tico?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica global exige substituir uma infraestrutura f\u00f3ssil constru\u00edda ao longo de mais de um s\u00e9culo por novas cadeias de convers\u00e3o renov\u00e1veis e de baixo carbono. Essa transforma\u00e7\u00e3o traz desafios centrais que tornam a An\u00e1lise de Energia L\u00edquida indispens\u00e1vel:<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-uagb-container uagb-block-bfda0f73 alignfull uagb-is-root-container\"><div class=\"uagb-container-inner-blocks-wrap\">\n<div class=\"wp-block-uagb-container uagb-block-cd0b7121\">\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1200\" src=\"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/8-960x1200.png\" alt=\"energia liquida \" class=\"wp-image-7013\" style=\"aspect-ratio:0.8000048378123412;width:491px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/8-960x1200.png 960w, https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/8-480x600.png 480w, https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/8-768x960.png 768w, https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/8.png 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>O Desafio dos Investimentos Iniciais:<\/strong> <br>Construir parques e\u00f3licos, usinas solares, bancos de baterias e redes de transmiss\u00e3o requer volumes massivos de a\u00e7o, cimento, cobre, l\u00edtio e minerais cr\u00edticos. Toda essa infraestrutura exige um consumo expressivo de energia no presente para gerar retornos energ\u00e9ticos ao longo das pr\u00f3ximas d\u00e9cadas.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Evitar o \u00abGargalo Energ\u00e9tico\u00bb:<\/strong> <br>Se a taxa de constru\u00e7\u00e3o de novas infraestruturas for acelerada sem o devido planejamento biof\u00edsico, uma fra\u00e7\u00e3o substancial da energia produzida pela sociedade ter\u00e1 de ser reinvestida no pr\u00f3prio setor energ\u00e9tico, reduzindo temporariamente o saldo de energia l\u00edquida dispon\u00edvel para o restante da economia.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Avalia\u00e7\u00e3o Sist\u00eamica e Interoperabilidade:<\/strong> <br>Analisar um painel solar ou aerogerador isoladamente n\u00e3o basta. A AEL moderna avalia o sistema completo, incluindo armazenamento, backup, refor\u00e7o de rede e perdas de integra\u00e7\u00e3o.<\/li>\n<\/ol>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>6. O chamado para uma \u00abQuarta Onda\u00bb e a relev\u00e2ncia para o Brasil<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A comunidade internacional de AEL clama pelo surgimento de uma <strong>Quarta Onda<\/strong> de pesquisas, focada na padroniza\u00e7\u00e3o, transpar\u00eancia nas escolhas de fronteiras e est\u00e1gios, compartilhamento de dados abertos e forte interoperabilidade com a modelagem macroecon\u00f4mica e o planejamento de sistemas energ\u00e9ticos.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Para o Brasil , a AEL oferece ferramentas anal\u00edticas valiosas:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Permite avaliar com rigor o balan\u00e7o de energia l\u00edquida dos biocombust\u00edveis e da biomassa na matriz nacional;<\/li>\n\n\n\n<li>Quantifica os impactos energ\u00e9ticos reais da expans\u00e3o e\u00f3lica e solar no Nordeste e da integra\u00e7\u00e3o do sistema el\u00e9trico interligado;<\/li>\n\n\n\n<li>Informa pol\u00edticas p\u00fablicas para que a transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica brasileira seja n\u00e3o apenas descarbonizada, mas biofisicamente vi\u00e1vel, justa e soberana.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O livro <em>Net Energy Analysis: The State of the Art<\/em> consolida esse conhecimento acumulado, oferecendo um guia metodol\u00f3gico essencial para cientistas e planejadores que buscam desenhar o futuro da energia com rigor f\u00edsico e clareza conceitual<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Refer\u00eancia Bibliogr\u00e1fica<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Delannoy, L., &amp; Murphy, D. J. (2026).<\/strong> <em>O que \u00e9 an\u00e1lise de energia l\u00edquida e por que ela \u00e9 mais \u00fatil do que nunca?<\/em> Em: <em>Net Energy Analysis: The State of the Art<\/em>. Cap\u00edtulo 1.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(*) Artigo de divulga\u00e7\u00e3o cient\u00edfica elaborado pela equipe da <a href=\"http:\/\/kangen.cc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">kangen.cc<\/a> sob supervis\u00e3o do PPE\/COPPE\/UFRJ, material produzido com ajuda de IA na sistematiza\u00e7\u00e3o das informa\u00e7\u00f5es.<br><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A An\u00e1lise de Energia L\u00edquida (AEL), ou Net Energy Analysis (NEA) em ingl\u00eas, \u00e9 o conjunto de ferramentas e metodologias desenvolvido para examinar a energia excedente e suas implica\u00e7\u00f5es para a sociedade.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6996,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"categories":[6],"tags":[367,165],"class_list":["post-6940","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","tag-energia-liquida","tag-transicao-energetica"],"acf":[],"mb":[],"spectra_custom_meta":{"_edit_lock":["1790348809:2"],"_wpml_word_count":["1829"],"_wpml_location_migration_done":["1"],"rank_math_primary_category":["6"],"rank_math_seo_score":["86"],"_uag_custom_page_level_css":[""],"footnotes":[""],"_edit_last":["2"],"_wpml_media_duplicate":["0"],"_wpml_media_featured":["0"],"rank_math_focus_keyword":["Energia Liquida, transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica"],"rank_math_description":["Como a energia l\u00edquida e a An\u00e1lise de Energia L\u00edquida (AEL) moldam o planejamento sustent\u00e1vel e garantem o sucesso da transi\u00e7\u00e3o energ\u00e9tica global."],"_thumbnail_id":["6996"],"rank_math_analytic_object_id":["3492"],"_wp_page_template":["default"],"rank_math_robots":["a:1:{i:0;s:5:\"index\";}"],"_uag_css_file_name":["uag-css-6940.css"],"rank_math_internal_links_processed":["1"],"_uag_page_assets":["a:9:{s:3:\"css\";s:10297:\".uag-blocks-common-selector{z-index:var(--z-index-desktop) !important}@media(max-width: 976px){.uag-blocks-common-selector{z-index:var(--z-index-tablet) !important}}@media(max-width: 767px){.uag-blocks-common-selector{z-index:var(--z-index-mobile) !important}}.wp-block-uagb-container{display:flex;position:relative;box-sizing:border-box;transition-property:box-shadow;transition-duration:.2s;transition-timing-function:ease}.wp-block-uagb-container .spectra-container-link-overlay{bottom:0;left:0;position:absolute;right:0;top:0;z-index:10}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container{margin-left:auto;margin-right:auto}.wp-block-uagb-container.alignfull.uagb-is-root-container .uagb-container-inner-blocks-wrap{display:flex;position:relative;box-sizing:border-box;margin-left:auto !important;margin-right:auto !important}.wp-block-uagb-container .wp-block-uagb-blockquote,.wp-block-uagb-container .wp-block-spectra-pro-login,.wp-block-uagb-container .wp-block-spectra-pro-register{margin:unset}.wp-block-uagb-container .uagb-container__video-wrap{height:100%;width:100%;top:0;left:0;position:absolute;overflow:hidden;-webkit-transition:opacity 1s;-o-transition:opacity 1s;transition:opacity 1s}.wp-block-uagb-container .uagb-container__video-wrap video{max-width:100%;width:100%;height:100%;margin:0;line-height:1;border:none;display:inline-block;vertical-align:baseline;-o-object-fit:cover;object-fit:cover;background-size:cover}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid{display:grid;width:100%}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid>.uagb-container-inner-blocks-wrap{display:inherit;width:inherit}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid>.uagb-container-inner-blocks-wrap>.wp-block-uagb-container{max-width:unset !important;width:unset !important}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid>.wp-block-uagb-container{max-width:unset !important;width:unset !important}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid.uagb-is-root-container{margin-left:auto;margin-right:auto}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid.uagb-is-root-container>.wp-block-uagb-container{max-width:unset !important;width:unset !important}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid.alignwide.uagb-is-root-container{margin-left:auto;margin-right:auto}.wp-block-uagb-container.uagb-layout-grid.alignfull.uagb-is-root-container .uagb-container-inner-blocks-wrap{display:inherit;position:relative;box-sizing:border-box;margin-left:auto !important;margin-right:auto !important}body .wp-block-uagb-container>.uagb-container-inner-blocks-wrap>*:not(.wp-block-uagb-container):not(.wp-block-uagb-column):not(.wp-block-uagb-container):not(.wp-block-uagb-section):not(.uagb-container__shape):not(.uagb-container__video-wrap):not(.wp-block-spectra-pro-register):not(.wp-block-spectra-pro-login):not(.uagb-slider-container):not(.spectra-image-gallery__control-lightbox):not(.wp-block-uagb-info-box),body .wp-block-uagb-container>.uagb-container-inner-blocks-wrap,body .wp-block-uagb-container>*:not(.wp-block-uagb-container):not(.wp-block-uagb-column):not(.wp-block-uagb-container):not(.wp-block-uagb-section):not(.uagb-container__shape):not(.uagb-container__video-wrap):not(.wp-block-spectra-pro-register):not(.wp-block-spectra-pro-login):not(.uagb-slider-container):not(.spectra-container-link-overlay):not(.spectra-image-gallery__control-lightbox):not(.wp-block-uagb-lottie):not(.uagb-faq__outer-wrap){min-width:unset !important;width:100%;position:relative}body .ast-container .wp-block-uagb-container>.uagb-container-inner-blocks-wrap>.wp-block-uagb-container>ul,body .ast-container .wp-block-uagb-container>.uagb-container-inner-blocks-wrap>.wp-block-uagb-container ol,body .ast-container .wp-block-uagb-container>.uagb-container-inner-blocks-wrap>ul,body .ast-container .wp-block-uagb-container>.uagb-container-inner-blocks-wrap ol{max-width:-webkit-fill-available;margin-block-start:0;margin-block-end:0;margin-left:20px}.ast-plain-container .editor-styles-wrapper .block-editor-block-list__layout.is-root-container .uagb-is-root-container.wp-block-uagb-container.alignwide{margin-left:auto;margin-right:auto}.uagb-container__shape{overflow:hidden;position:absolute;left:0;width:100%;line-height:0;direction:ltr}.uagb-container__shape-top{top:-3px}.uagb-container__shape-bottom{bottom:-3px}.uagb-container__shape.uagb-container__invert.uagb-container__shape-bottom,.uagb-container__shape.uagb-container__invert.uagb-container__shape-top{-webkit-transform:rotate(180deg);-ms-transform:rotate(180deg);transform:rotate(180deg)}.uagb-container__shape.uagb-container__shape-flip svg{transform:translateX(-50%) rotateY(180deg)}.uagb-container__shape svg{display:block;width:-webkit-calc(100% + 1.3px);width:calc(100% + 1.3px);position:relative;left:50%;-webkit-transform:translateX(-50%);-ms-transform:translateX(-50%);transform:translateX(-50%)}.uagb-container__shape .uagb-container__shape-fill{-webkit-transform-origin:center;-ms-transform-origin:center;transform-origin:center;-webkit-transform:rotateY(0deg);transform:rotateY(0deg)}.uagb-container__shape.uagb-container__shape-above-content{z-index:9;pointer-events:none}.nv-single-page-wrap .nv-content-wrap.entry-content .wp-block-uagb-container.alignfull{margin-left:calc(50% - 50vw);margin-right:calc(50% - 50vw)}@media only screen and (max-width: 767px){.wp-block-uagb-container .wp-block-uagb-advanced-heading{width:-webkit-fill-available}}.wp-block-uagb-image--align-none{justify-content:center}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73 .uagb-container__shape-top svg{width: calc( 100% + 1.3px );}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73 .uagb-container__shape.uagb-container__shape-top .uagb-container__shape-fill{fill: rgba(51,51,51,1);}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73 .uagb-container__shape-bottom svg{width: calc( 100% + 1.3px );}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73 .uagb-container__shape.uagb-container__shape-bottom .uagb-container__shape-fill{fill: rgba(51,51,51,1);}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73 .uagb-container__video-wrap video{opacity: 1;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container .uagb-block-bfda0f73{max-width: 100%;width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container.alignfull.uagb-block-bfda0f73 > .uagb-container-inner-blocks-wrap{--inner-content-custom-width: min( 100%, 1150px);max-width: var(--inner-content-custom-width);width: 100%;flex-direction: row;align-items: stretch;justify-content: center;flex-wrap: nowrap;row-gap: 20px;column-gap: 20px;}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73{box-shadow: 0px 0px   #00000070 ;padding-top: 10px;padding-bottom: 10px;padding-left: 10px;padding-right: 10px;margin-top:  !important;margin-bottom:  !important;overflow: visible;order: initial;border-color: inherit;row-gap: 20px;column-gap: 20px;}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121 .uagb-container__shape-top svg{width: calc( 100% + 1.3px );}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121 .uagb-container__shape.uagb-container__shape-top .uagb-container__shape-fill{fill: rgba(51,51,51,1);}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121 .uagb-container__shape-bottom svg{width: calc( 100% + 1.3px );}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121 .uagb-container__shape.uagb-container__shape-bottom .uagb-container__shape-fill{fill: rgba(51,51,51,1);}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121 .uagb-container__video-wrap video{opacity: 1;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container .uagb-block-cd0b7121{max-width: 50%;width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container.alignfull.uagb-block-cd0b7121 > .uagb-container-inner-blocks-wrap{--inner-content-custom-width: min( 100%, 1150px);max-width: var(--inner-content-custom-width);width: 100%;flex-direction: column;align-items: center;justify-content: center;flex-wrap: nowrap;row-gap: 20px;column-gap: 20px;}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121{box-shadow: 0px 0px   #00000070 ;padding-top: 10px;padding-bottom: 10px;padding-left: 10px;padding-right: 10px;margin-top:  !important;margin-bottom:  !important;overflow: visible;order: initial;border-color: inherit;flex-direction: column;align-items: center;justify-content: center;flex-wrap: nowrap;row-gap: 20px;column-gap: 20px;}@media only screen and (max-width: 976px) {.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container .uagb-block-bfda0f73{width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container.alignfull.uagb-block-bfda0f73 > .uagb-container-inner-blocks-wrap{--inner-content-custom-width: min( 100%, 1024px);max-width: var(--inner-content-custom-width);width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73{padding-top: 10px;padding-bottom: 10px;padding-left: 10px;padding-right: 10px;margin-top:  !important;margin-bottom:  !important;order: initial;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container .uagb-block-cd0b7121{width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container.alignfull.uagb-block-cd0b7121 > .uagb-container-inner-blocks-wrap{--inner-content-custom-width: min( 100%, 1024px);max-width: var(--inner-content-custom-width);width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121{padding-top: 10px;padding-bottom: 10px;padding-left: 10px;padding-right: 10px;margin-top:  !important;margin-bottom:  !important;order: initial;}}@media only screen and (max-width: 767px) {.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container .uagb-block-bfda0f73{max-width: 100%;width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container.alignfull.uagb-block-bfda0f73 > .uagb-container-inner-blocks-wrap{--inner-content-custom-width: min( 100%, 767px);max-width: var(--inner-content-custom-width);width: 100%;flex-wrap: wrap;}.wp-block-uagb-container.uagb-block-bfda0f73{padding-top: 10px;padding-bottom: 10px;padding-left: 10px;padding-right: 10px;margin-top:  !important;margin-bottom:  !important;order: initial;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container .uagb-block-cd0b7121{max-width: 100%;width: 100%;}.wp-block-uagb-container.uagb-is-root-container.alignfull.uagb-block-cd0b7121 > .uagb-container-inner-blocks-wrap{--inner-content-custom-width: min( 100%, 767px);max-width: var(--inner-content-custom-width);width: 100%;flex-wrap: wrap;}.wp-block-uagb-container.uagb-block-cd0b7121{padding-top: 10px;padding-bottom: 10px;padding-left: 10px;padding-right: 10px;margin-top:  !important;margin-bottom:  !important;order: initial;flex-wrap: wrap;}}\";s:2:\"js\";s:0:\"\";s:18:\"current_block_list\";a:29:{i:0;s:10:\"core\/group\";i:2;s:12:\"core\/columns\";i:3;s:11:\"core\/column\";i:4;s:10:\"core\/image\";i:7;s:15:\"core\/navigation\";i:8;s:14:\"core\/shortcode\";i:13;s:24:\"core\/post-featured-image\";i:15;s:15:\"core\/post-title\";i:17;s:14:\"core\/post-date\";i:18;s:15:\"core\/post-terms\";i:19;s:14:\"core\/separator\";i:20;s:17:\"core\/post-content\";i:23;s:25:\"core\/post-navigation-link\";i:25;s:12:\"core\/heading\";i:26;s:10:\"core\/query\";i:27;s:18:\"core\/post-template\";i:28;s:14:\"core\/paragraph\";i:29;s:17:\"core\/social-links\";i:30;s:16:\"core\/social-link\";i:31;s:9:\"core\/list\";i:32;s:14:\"core\/list-item\";i:33;s:10:\"core\/table\";i:34;s:14:\"uagb\/container\";i:35;s:11:\"core\/spacer\";i:36;s:11:\"core\/search\";i:37;s:17:\"core\/latest-posts\";i:38;s:20:\"core\/latest-comments\";i:39;s:13:\"core\/archives\";i:40;s:15:\"core\/categories\";}s:8:\"uag_flag\";b:1;s:11:\"uag_version\";s:10:\"1792841486\";s:6:\"gfonts\";a:0:{}s:10:\"gfonts_url\";s:0:\"\";s:12:\"gfonts_files\";a:0:{}s:14:\"uag_faq_layout\";b:0;}"]},"uagb_featured_image_src":{"full":["https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Capas-blog-PPE-1.webp",1344,681,false],"thumbnail":["https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Capas-blog-PPE-1-300x300.webp",300,300,true],"medium":["https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Capas-blog-PPE-1-600x304.webp",600,304,true],"medium_large":["https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Capas-blog-PPE-1-768x389.webp",768,389,true],"large":["https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Capas-blog-PPE-1-1200x608.webp",1200,608,true],"1536x1536":["https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Capas-blog-PPE-1.webp",1344,681,false],"2048x2048":["https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Capas-blog-PPE-1.webp",1344,681,false]},"uagb_author_info":{"display_name":"Julia Barbosa","author_link":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/author\/julia-kangen\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"A An\u00e1lise de Energia L\u00edquida (AEL), ou Net Energy Analysis (NEA) em ingl\u00eas, \u00e9 o conjunto de ferramentas e metodologias desenvolvido para examinar a energia excedente e suas implica\u00e7\u00f5es para a sociedade.","mfb_acf":[],"mfb_rest_fields":["title","spectra_custom_meta","uagb_featured_image_src","uagb_author_info","uagb_comment_info","uagb_excerpt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6940","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6940"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6940\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7018,"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6940\/revisions\/7018"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6996"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6940"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6940"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ppe.coppe.ufrj.br\/es\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6940"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}